Жаманға ас берсең,
Үйіңнен шықпайды.
Өліге ас берсең,
Түсіңнен шықпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің, ниетінің қандай екенін танып-білудің маңызды екенін аңғартады. Жаман адамға жақсылық жасасаң да, ол оны бағаламай, қайта есіңнен кетпейтін жүкке айналуы мүмкін деген ой бар. Ал «өліге ас беру» — қазақ ұғымында сауап, еске алу, парыз өтеу. Яғни жақсылықтың шынайы, орны бөлек түрі адамның жадында да, жүрегінде де сақталады. Мақалдың астары: игі іс пен тиімсіз, қадірсіз іске кететін еңбек бірдей емес.
Образдар мен теңеулер
«Үйіңнен шықпайды» деген тіркес — жаман адамның қылығы үй ішіндегі тыныштықты бұзып, көңілге кірбің түсіретінін білдіреді. «Түсіңнен шықпайды» — өліге ас беру сияқты ізгі амалды адамның ұмытпай, ішкі жан дүниесінде сақтайтынын бейнелейді. Мұнда үй — тіршіліктің, ал түс — сана мен жадының символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жақсылығын бағаламайтын, еңбекті желге шашатын адамға қатысты айтады. Мысалы, біреу көршісіне қайта-қайта көмек беріп жүріп, оның тек пайдаланып кететінін байқаса, «Жаманға ас берсең, үйіңнен шықпайды» деп ескертеді. Яғни жақсылықты орнымен жасау керек.
Úıińnen shyqpaıdy.
Ólige as berseń,
Túsińnen shyqpaıdy.