Тоймай ішкен асың құрысын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тоймай, қомағайланып ішіп-жеу адамға пайда емес, зиян әкеледі деген ой. Астарлы мағынасы — ашкөздік пен қанағатсыздықтың соңы жақсылыққа апармайды. Адам бар нәрсені мөлшермен, шүкірлікпен пайдаланса ғана береке көреді. Артық құмарлық пен тойымсыздық көп жағдайда денсаулыққа да, мінезге де кесірін тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ас" — тек тамақ қана емес, өмірдегі несібе, ырзық, игілік ұғымын да білдіреді. "Тоймай ішкен" деген тіркес адамның ашкөз, қанағатсыз күйін бейнелейді. Қазақ танымында асқа құрметпен қарау, оны ысырап етпеу, мөлшерін білу маңызды. Сондықтан мақал ішіп-жеудегі ғана емес, жалпы өмірдегі шектен шықпау керек деген ескертуді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал денсаулық пен өзін-өзі бақылау туралы айтқанда жиі қолданылады. Мысалы, бір адам тойда шамадан тыс тамақтанып, кейін өзін жайсыз сезінсе, үлкендер оған осы мақалмен тоқтау айтады. Сондай-ақ ол тек ас ішуге емес, кез келген нәрсеге қанағат пен өлшем керек екенін еске салады.