Кісі кірмеген үй көрмен тең,
Ішілмеген ас умен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ келмеген, адам баспаған үйдің сәні де, берекесі де кем болатынын айтады. Тура мағынасында — бос тұрған үйдің қызығы аз. Астарлы мағынасында — үйдің жылуы, тірлігі, қуанышы адамдардың араласуымен, қонақ күтуімен, сыйластықпен көрінеді. Сондай-ақ ішілмей қалған ас та пайдаға аспай, желінбей бұзылса, у секілді зиянға айналады деген ой бар. Яғни әр нәрсенің өз орны, өз уақыты, өз қадірі бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кісі кірмеген үй» — ел араласпаған, көңіл бөлінбеген, берекесі аз шаңырақтың бейнесі. «Көр» — қараңғы, иесіз, суық жердің символы. Ал «ішілмеген ас» — пайдаланылмай, ысырап болған несібені білдіреді. «Умен тең» деуі ас бұзылса, пайдасынан зияны басым болатынын әсерлі түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үйдің, дастарқанның, жалпы тіршіліктің адамдармен ажарланатынын еске салады. Мысалы, бір отбасы ұзақ уақыт ешкімді шақырмай, оқшау өмір сүрсе, үйдің берекесі де, сыйластығы да солғындап кетуі мүмкін. Ал туыс-туған, көрші-қолаң жиі араласып тұрса, қарым-қатынас та, көңіл де жадырайды.
Ishilmegen as ýmen teń.