Қарның ашса, қазан ас,
Ет болмаса, сазан ас.
Сазан тамақ емес пе,
Сазан тамақ жемес пе?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ашыққанда қолда бардың өзін қанағат етіп, ысырапсыз пайдалану керегін аңғартады. Тура мағынасында: қарның ашса, қазан асып тамақ істе, ал ет табылмаса, сазан пісір; яғни ас жоқ деп қол қусырып отырма. Астарлы мағынасы — қиын сәтте барға шүкір етіп, мүмкіндік болса, кез келген адал асты қанағатпен қабылдау. Халық “аш адамға ас атаулының қадірі бірдей” деген ойды жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қазан — үйдегі береке мен дайын ас белгісі. Ет — қалаулы, тойымды, мол дәмнің бейнесі. Сазан — ет жоқта да асырауға жарайтын қарапайым тамақтың символы. Ал “сазан тамақ емес пе?” деген сұрақ тамақтың түріне емес, аштықты басуына мән беру керегін көрсетеді. Яғни мақал ас таңдағыштықты емес, қанағат пен қарапайымдылықты дәріптейді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал қолда барды бағалау, артық талғамға салынбау үшін айтылады. Мысалы, студенттің қалтасында аз ғана ақша болса, қымбат асхана іздемей, үйден алып шыққан тамағын не қолжетімді асты жеп, уақытша жағдайға бейімделуі осы мақалдың мәніне сай келеді.
Et bolmasa, sazan as.
Sazan tamaq emes pe,
Sazan tamaq jemes pe?