Малды тауысам десең, пұл қыл,
Астықты тауысам десең, ұн қыл.
«Малды тауысам десең, пұл қыл, Астықты тауысам десең, ұн қыл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал — шаруашылық тәжірибесінен туған ескерту. Тура мағынасы: малды тез тауысқың келсе, оны сатып ақшаға айналдыр; астықты тез тауысқың келсе, оны ұнға тарт. Тірі мал өсіп-өнеді, ал ақша қолда тұрмай, тез жұмсалып кетеді. Дән қамбада ұзақ сақталады, ал ұнға айналған соң күнделікті шығынға оңай кетеді. Астарлы мағынасы — байлықты өсетін, сақталатын күйінде ұстау керек; оны жұмсауға ыңғайлы түрге айналдырсаң, байқамай тауысып аласың. Мақал ысырапшылдықтан сақтандырады.
Образдар мен теңеулер
«Мал» мен «астық» — көшпелі және отырықшы тұрмыстың негізгі байлығы, ұрпақтан ұрпаққа өсіп, жалғасатын қор. «Пұл» мен «ұн» — сол байлықтың тұтынуға дайын, бірақ тез таусылатын түрі. Мақал «тауысам десең» деп әдейі кері сөйлейді: кеңес берген болып, шын мәнінде ескертеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал жинақты сақтау мен ақшаны басқаруға қатысты айтылады. Мысалы, жас жігіт ата-анасы берген жерін сатып, қолма-қол ақша алды; ақша бір-екі жылда ұсақ шығынға кетіп, қолында ештеңе қалмады. Сондықтан ұзақ мерзімге арналған қорды қолма-қол ақшаға айналдырмас бұрын, оны қайда жұмсайтыныңызды мұқият ойлаған жөн.
Astyqty taýysam deseń, un qyl.