Малды тауысам десең, пұл қыл,
Астықты тауысам десең, ұн қыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — малды түгел жұмсағың келсе, оны ақшаға айналдыр, ал астықты тауыса пайдаланғың келсе, оны ұнға айналдыр. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз ыңғайы, өз пайдасы бар; дұрыс өңделген, дұрыс іске жаратылған дүние ғана толық қадірін табады. Халық мұнда шаруаны ұқыппен жүргізуді, өнімді босқа шашпай, өңдеп, тиімді пайдалануды үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пұл» — малдың бағасы, яғни табыстың қолма-қол, нақты құны. «Ұн» — астықтың өңделген, күнделікті тіршілікке жараған түрі. Мал мен астық — қазақ тұрмысындағы ең қымбат несібе. Сондықтан мақал малды да, дәнді де тек сақтап қою емес, оны пайдаға жарату қажет екенін образ арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл нақыл ресурсты ұқыпты басқаруға қатысты айтылады. Мысалы, фермер жиналған бидайды шикі күйінде ысырап қылмай, оны өңдеп ұнға айналдырса, пайдасы артады. Сол сияқты кәсіпте де өнімді тек сақтай беру емес, оны нарыққа дайын, өтімді формаға келтіру маңызды.
Astyqty taýysam deseń, un qyl.