Жаяудың несібесін атты жемес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаяу жүрген адамның несібесін, яғни адал ырысын, атты адам тартып алмайды. Астарлы мағынасы: әркімнің өз еңбегімен тапқан үлесі бар, біреудің маңдай терімен келген несібеге қол сұғу дұрыс емес. Сондай-ақ күшті, дәулетті не мүмкіндігі мол адам әлсіздің ақысын жемеуі керек деген өнеге айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жаяу» — қарапайым, әлсіз, еңбекпен күн көрген адамды білдіреді. «Атты» — күші басым, жағдайы жақсы, беделі жоғары жанның бейнесі. «Несібе» сөзі адамның жазған ырыс-несібесін, адал табысын меңзейді. Яғни мақал адамдар арасындағы әділет пен теңдікті бейнелеп, әлді әлсізге озбыр болмауын ескертеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал біреудің еңбегін иеленіп кетпеу, әлсізді кемсітпеу, адалдық сақтау мағынасында қолданылады. Мысалы, жұмыста екі адам бір жобаны бірге істеп, кейін басшы еңбегі аз адамның атын ғана атап өтсе, бұл әділетсіздік болады. Сол кезде «Жаяудың несібесін атты жемес» деп, әркімнің үлесін дұрыс бағалау керек екенін еске салады.