Малда жазық жоқ,
Менде азық жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: малдың жазығы жоқ, яғни кінәлі емес; ал адамда азық жоқ, сондықтан қиындықтың себебі малдан емес, иесінің жағдайынан екенін білдіреді. Астарлы мағынасы — кейде біреуді немесе бір нәрсені орынсыз кінәлай бермей, шын себепті өзіңнен, өз ісіңнен, тұрмысыңнан іздеу керек. Ел ішінде бұл сөз жауапкершілікті адамға жүктеп, сылтауды азайтуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — күнкөріс көзі, тіршілік тірегі. Ал «азық» — тек тамақ емес, жалпы қамсыздық пен молшылықтың белгісі. Малдың жазықсыз аталуы арқылы халық ең алдымен адал тіршілік иесін қорламауды меңзейді. «Азық жоқ» деуі өмірде таршылық, дайындықтың аздығы, еңбектің кемдігі секілді жағдайларды астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды табыс азайғанда, жоспар дұрыс құрылмағанда немесе бір істің сәтсіздігін сырттан көре салмай, өзіңнің әрекетіңді қайта қарап айтуға болады. Мысалы, шаруасы жүрмей жүрген адам «нарық кінәлі» дей бермей, шығынын есептеп, еңбегін дұрыс ұйымдастыруы керек деген ой осы мақалға сай келеді.
Mende azyq joq.