Асты қуыс ішер, не туыс ішер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, астың іші қуыс ыдысқа құйылып ішілетіні сияқты, адамға жақын, өзіне қатысты нәрсе де көбіне туысқа бұйырады деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — адам өз ортасына, өз ағайын-туысына көбірек сенеді, жақсысын да, жаманын да соған береді. Яғни туыстықтың ықпалы күшті, кейде адам өз пайдасын, олжасын, қолындағы мүмкіндігін туысына қарай бұрады. Бірақ мақалда туыстың бір-біріне жақын болуы ғана емес, өзара қамқорлық пен үлеске ортақтасу да аңғарылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қуыс» сөзі бос ыдысты меңзейді: оның ішіне не құйсаң, соны өзіне тартады. Бұл бейне — туыстық байланыс та сондай, өзіне тартқыш, жақындатқыш күш дегенді білдіреді. «Ішер» сөзі арқылы күнделікті тұрмыс әрекеті алынған, сондықтан ой қарапайым әрі есте қаларлық болып шыққан. Ыдыс пен ішетін ас бейнесі арқылы адам мен туыстың арасы, ортақ несібе, бөлісу ұғымы астасады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне туыстықтың ықпалы күшті жерде айтылады. Мысалы, біреу жаңа жұмысқа тұрғанда алдымен өз ағайынына хабар беріп, көмекті содан сұраса, «Асты қуыс ішер, не туыс ішер» деп айтуы мүмкін. Бұл сөз кейде сын ретінде де, жақынға жәрдем беру қалыпты нәрсе екенін білдіру үшін де қолданылады.