Қуыс үйден құр шықпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге кірген адам қолын құр қайтармай, бір дәм ауыз тиіп немесе аз да болса сыяпат алып шықсын деген тілек. Астарлы мағынасы — келген кісіге құрмет көрсету, қонақжай болу, қолдан келген көмекті аямау. Қазақ түсінігінде үйге келген адамды ренжітпей шығару, көңілін аулау — әдептің, кең пейілдің белгісі.
Образдар мен теңеулер
«Қуыс үй» — іші бос, берекесіз, беретін заты жоқ үйді меңзейді. «Құр шықпау» — ештеңе алмастан, сый-құрмет көрмей кетпеу деген сөз. Мұндағы образ үйдің мал-мүлкіне ғана емес, ішкі жылуына, ниетке де қатысты. Яғни үйдің шынайы байлығы — дастарқан мен ықылас.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақ күту мәдениетінде, әріптеске не көршіге қолұшын созуда айтылады. Мысалы, біреу үйге кіріп келгенде шай беріп, азын-аулақ дәм ұсынып, жылы сөз айту — осы мақалдың мәнін сақтағандық. Тіпті материалдық көмегі аз болса да, адам көңілін көтеру, сыйластық таныту да «құр шығармаудың» бір түрі. Бұл мақал адамдарды сараңдыққа емес, мейірім мен жомарттыққа үндейді.