Қазанға не салсаң,
Шөмішіңе сол ілінер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қазанға не салсаң, шөмішіңе де соны ілесің дегені — адам не істесе, соның нәтижесін өзі көреді. Тура мағынасында қазанға қандай ас салынса, шөмішпен соны алуға болады. Астарлы мағынасы: еңбектің, ниеттің, істің жемісі өзіңе қайтады. Жақсылық жасасаң, жақсылық көресің; жаман іс істесең, оның салдары да өзіңе тиеді. Бұл мақал адамды ойлы әрекетке, адал еңбекке, жауапкершілікке шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы қазан — өмірдің, істің, ниеттің символы. Қазанға салынған нәрсе кейін дастарқанға шығатыны сияқты, адам да өз өміріне не енгізсе, соның нәтижесін алады. Шөміш — сол істің қолжеткен жемісі, алынған үлесі. Яғни шөмішке не ілінсе, ол қазанның ішіндегіден ғана болады. Бұл образ арқылы халық “себеп пен салдар” заңын өте қарапайым әрі әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де оқу, жұмыс, қарым-қатынасқа қатысты жиі айтылады. Мысалы, бір студент жыл бойы сабаққа салғырт қарап, емтихан алдында ғана дайындалса, нәтижесі де соған сай болады. Ал уақытында еңбектенген адам жақсы баға мен білімге ие болады. Сондықтан бұл мақал әр істің нәтижесі өз әрекетіңе байланысты екенін еске салады.
Shómishińe sol iliner.