Үйінде асы жоқтың,
Түзде досы болмайды.

Негізгі мағынасы

Бұл мақалдың тура мағынасы: үйінде асы, яғни берекесі мен дастарханы жоқ адамның сыртта дос табуы қиын. Астарлы мағынасы: адам алдымен өз үйінің, өз тіршілігінің қамын жасап, берекесін түзесе ғана ел-жұртқа сыйлы болады. Жоқшылық пен таршылық адамды тұйықтап, айналамен араласуын азайтады; ал ырыс пен молшылық кейде жомарттықты, ашық көңілді күшейтеді.

Образдар мен теңеулер

Мақалдағы «үй» — адамның жеке өмірі, отбасы, тұрмысы. «Ас» — тек тамақ емес, береке, несібе, молшылық белгісі. «Түз» — үйден тыс орта, қоғам, көпшілік арасындағы қатынас. Демек, үй ішіндегі жағдай мен сыртқы сыйластықтың арасында байланыс бар. Халық ас-суы бар үйді қонаққа да, досқа да жайлы, кең пейілді орта деп таниды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Қазіргі заманда бұл мақал адамға өз тұрмысын реттеп, жауапкершілікті ұмытпау керегін ескертеді. Мысалы, бір адам қарызға белшесінен батып, үйінде береке болмай жүрсе, ол достарымен де жиі араласа алмай, кейде ұялып шеттеп қалады. Сондықтан мақал еңбек етіп, үй ішінің жағдайын түзеп, содан кейін елмен араласқан дұрыс екенін білдіреді.