Ұны жоқтың құны жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ұны жоқ адамның, яғни тіршілікке қажет қорегі жоқтың жағдайы мүшкіл деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адамның қадірі мен тұрмыс салмағы оның қолындағы ырыс-несібесіне, еңбегімен тапқан тіршілігіне байланысты. Мұнда «ұн» жалпы күнкөрістің, азықтың, берекенің белгісі ретінде алынған. Қорегі жоқ, ырысы жоқ адам қиындыққа тез ұшырайды, ел ішінде де, тұрмыста да салмағы азайып, «құны жоқ» деген сөзбен бейнеленеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұн» — тек ұн емес, өмір сүруге керек негізгі несібе, үйдің берекесі. Ал «құны жоқ» тіркесі адамның емес, оның жағдайының, тіршілігінің әлсіздігін көрсететін образды сөз. Халық осылайша азық-түлік пен ырыс-құтты адамның абыройы мен орнын айқындайтын маңызды өлшем ретінде берген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал табысы жоқ, күнкөрісі ауыр немесе шаруасы жүрмей жатқан адамға қатысты айтыла береді. Мысалы, отбасы табыссыз қалып, қарызға кіріп, ең қарапайым қажетіне ақша таппай отырса, жұрт «ұны жоқтың құны жоқ» деп, тұрмыстың тарлығын ескертуі мүмкін. Бұл сөз адамды еңбекке, үнемге, берекелі тірлікке шақырады.