Бір мінсең де жорға мін,
Бүлкілдесін бүйрегің.
Бір ұрттасаң да май ұртта,
Кілкілдесін жүрегің.
«Бір мінсең де жорға мін, Бүлкілдесін бүйрегің. Бір ұрттасаң…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Атқа бір-ақ рет мінетін болсаң, жорға мін: оның жүрісі тербетіп, денеңді бүлкілдетіп, рахат сыйлайды. Бір-ақ ұрттам ішетін болсаң, май ұртта: тоқ, нәрлі дәм жүрегіңді кілкілдетіп, бойыңа қуат береді. Мақал сирек болса да, ең жақсысын таңдауға кеңес береді: аз-аздап жаманымен күн өткізгенше, бір рет болса да сапалысын көрген артық. Кейде бұл ой «өмір бір-ақ рет беріледі, оны мәнді өткіз» деген кеңірек мағынаға дейін жетеді.
Образдар мен теңеулер
Жорға — бір жақтағы алдыңғы және артқы аяғын қатар басып, тайпалып жүретін ат. Ол шайқалтпайды, мінген адам ұзақ жолда шаршамайды; қазақ жорғаны қымбат бағалап, мақтан тұтқан. Май — көшпелі тұрмыста ең нәрлі тағам, күш-қуаттың белгісі. Мақал екі жұп жолдан тұрады, әр жұптың өз ұйқасы бар: бүйрегің — жүрегің. «Бүлкілдесін», «кілкілдесін» деген еліктеуіш сөздер дене сезінетін рахатты құлаққа естіртіп тұрғандай.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды сапалы нәрсені таңдауға кеңес бергенде, арзанқол заттан гөрі бір жақсысын ал дегенде айтады. Үні — көңілді кеңес, кейде мақтау. Мысалы, базарда тон таңдап тұрған қызына анасы: «Бір мінсең де жорға мін, бір кисең де сапалысын ки» дейді. Ысырапшылдықты, қарызға батып сән қууды ақтау үшін айту мақалдың ойына жат.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы жылқышы тай сатып алғалы жүрген жиеніне арзан әрі кемшілігі бар тайдан гөрі тұқымы жақсысын алуға кеңес беріп, мақалды айтты.
— Аспаз шәкіртіне қымбат болса да таза, жас ет алуды үйретіп, бір рет жақсы ас пісірген сұйық сорпадан артық екенін осы сөзбен түсіндірді.
— Жинаған ақшасын саяхатқа жұмсауға қорқып отырған әжесіне немересі бір барса да көрікті жерге баруға кеңес беріп, мақалды айтты.
Búlkildesin búıregiń.
Bir urttasań da maı urtta,
Kilkildesin júregiń.