Ата-ана туралы 306
Ата-ана туралы мақал-мәтелдер: отбасы қадірі, тәрбие мен құрмет жайлы даналық сөздер.
306
Мақал-мәтел
125.5K
Қаралым
409
Орташа
Ең көп оқылған
Ата - асқар тау,
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Ана - бауырындағы бұлақ,
Бала - жағасындағы құрақ.
Негізгі мағынасы Мақал отбасын бір тұтас табиғат көрінісі ретінде суреттейді: әке — биік, асқар тау, ана — сол таудың…
Атадан - өсиет, анадан - қасиет.
Негізгі мағынасы Баланың ата-анадан алатын мұрасы екі түрлі: әкеден — өсиет, яғни ақыл, кеңес, өмірлік бағыт; анадан…
Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Негізгі мағынасы Ата-ананың қадірін өзің бала сүйіп, оны өсірудің бейнетін көргенде ғана түсінесің: түнгі ұйқысыздық…
О, Құдайым, бала бер,
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Бала берсең, сана бер.
Сана бермеген балаңды,
Қайтып өзің ала бер.
Негізгі мағынасы Бұл — дұға түріндегі мақал. Адам Құдайдан бала сұрайды, бірақ бала берсең, оған сана да бер дейді…
Бала балдан тәтті,
Немере жаннан тәтті.
Немере жаннан тәтті.
Негізгі мағынасы Мақал ұрпаққа деген махаббатты бал мен жан арқылы өлшейді. Ата-анаға бала тәттінің ең тәттісі — балдан…
Сұрыптау:
Аға - бордай, іні - зордай.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр бор сияқты ақ әрі жұмсақ, кішісі зор, ірі, күшті. Мақал ағайындылардың екеуіне екі түрлі…
Аға жақсы болса, панасы бар,
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Жаман болса, жабатын жаласы бар.
Негізгі мағынасы Үлкен бауыр жақсы болса, інілеріне пана болады; жаман болса, оларға жала жабады. Мақал ағаның мінезіне…
Ағайын - ағайынның айнасы.
Негізгі мағынасы Айнаға қарасаң, өз бейнеңді көресің; туысыңа қарасаң, өз әулетіңнің келбетін көресің. Мақал ағайынның…
Ағайын өзгеге қиса да, өлімге қимайды.
Негізгі мағынасы Туыс кейде сені біреуге «қияды»: дауда жақтаспай қалады, сыбағаңды бөтенге береді, өкпелегенде теріс…
Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура…
Күнде бір мақал
«Ата-ана туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адамның ана сүйегін, әке қанын,
Тәңірі жанын береді.
Тәңірі жанын береді.
Негізгі мағынасы Мақал адамның қалай жаралатынын халықтық түсінікпен айтады: тәнінің бір бөлігін анасы, бір бөлігін…
Ақ жаулығы ананың,
Ақ көрпесі баланың.
Ақ көрпесі баланың.
Негізгі мағынасы Ананың басындағы ақ жаулығы — оның құрметі, пәктігі мен ақ ниетінің белгісі; баланың ақ көрпесі — оны…
Ақ қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем менің демеймін бе?
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем менің демеймін бе?
Негізгі мағынасы Келін түскен жұртына тек ата-енесіне ғана емес, ауылдың барлық үлкеніне құрмет көрсетеді. Мақал…
Ақ қойдың қаны,
Ақ батаның заңы.
Ақ батаның заңы.
Негізгі мағынасы Маңызды іс, үлкен тілек құрбандық шалумен бекітілетінін айтады. Ақ қой сойылып, оның қаны төгілгеннен…
Ақылды ердің ішінде,
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде,
Алтын бесікті ұл жатар.
Алтын ерлі ат жатар.
Ақылды әйел ішінде,
Алтын бесікті ұл жатар.
Негізгі мағынасы Ақылды ер адамның бойында болашақ абырой мен дәулет жатыр: оның ақылы түбінде алтын ерлі сәйгүлікке…
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Негізгі мағынасы Ақымақ тойынса, яғни қолы жетіп, жағдайы түзелсе, жақын туысын да танымай кетеді. Ақылды адам…
Алғаның жаман болса,
Қонағың кетеді.
Ұлың жаман болса,
Бақытың кетеді.
Қонағың кетеді.
Ұлың жаман болса,
Бақытың кетеді.
Негізгі мағынасы Үйленген жарың жаман болса, қонағың кетеді; ұлың жаман болса, бақытың кетеді. Мақал отбасындағы екі…
Алдырған албырт анасының қойнын ашар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: асығыс, албырт адам бір істі бүлдіріп алып, кейін амалсыз анасының қойнына…
Алқатсаң, алқат қызыңды,
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Ақтар ол дәм-тұзыңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қызды дұрыс тәрбиелеп, жөн-жосықпен өсірсең, ол ертең барған жерінде ата-анасының абыройын…
Алла кешірер , аруақ кешірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Алла Тағала кешірімді, пенденің күнәсін кешіруі мүмкін, ал аруақ, яғни…
Алма апаннан аланды,
Таутан ұрар балаңды.
Таутан ұрар балаңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алма ағашының түбінен, яғни апаннан өсіп шыққан алманы немесе оның…
Алты аға бірігіп әке болмас,
Жеті жеңге бірігіп ана болмас.
Жеті жеңге бірігіп ана болмас.
Негізгі мағынасы Қанша аға бірігіп жиналса да, бір әкенің орнын баса алмайды, қанша жеңге жиналса да, бір ананың орнын…
Алып анадан туады,
Ат биеден туады.
Ат биеден туады.
Негізгі мағынасы Алып батыр да аспаннан түспейді, ол анадан туады; жүйрік ат та биеден туады. Мақал ұлы адамның…
Амандық - ағадан.
Негізгі мағынасы Ауылда жас пен үлкен кездескенде алдымен кіші сәлем береді, ал үлкен оның амандығын, хал-жағдайын…
Ана алдында - құрмет,
Ата алдында - қызмет.
Ата алдында - қызмет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-анаға деген құрмет пен парызды қатар айтады. Ана алдында — құрмет көрсету керек, өйткені…
Ана баласын арыстанның ауызынан алады.
Негізгі мағынасы Ана баласын құтқару үшін арыстанның аузынан да тартып алады: оның батылдығы мен махаббаты кез келген…
Ана - біреу, ағайын - алтау.
Негізгі мағынасы Ана біреу ғана, ал ағайын-туыс көп, алтау. Туыстар көп болғанмен, ананың орнын олардың ешқайсысы баса…
Ана болған дана болады.
Негізгі мағынасы Ана болған әйел дана болады: бала тәрбиелеу оған өмірдің ең маңызды сабақтарын үйретеді. Сабыр…
Ана жақсылығын ауырсаң білерсің,
Қайын жақсылығын қыдырсаң білерсің.
Қайын жақсылығын қыдырсаң білерсің.
Негізгі мағынасы Ананың жақсылығын ауырғанда білесің: төсегіңнің басында түні бойы отырып, маңдайыңды сипайтын, ыстық…
Аналы баланың өзі тоқ,
Анасыз баланың көзі тоқ.
Анасыз баланың көзі тоқ.
Негізгі мағынасы Анасы бар баланың өзі тоқ: тамағы уақытында беріледі, қарны аш қалмайды. Анасыз баланың тек көзі тоқ…
Ананың алақаны - балаға айдынды қоныс.
Негізгі мағынасы Ананың алақаны балаға кең әрі жайлы қоныс сияқты: онда бала тыныш, қауіпсіз, тоқ. Мақал ананың…
Ананың басқан жерінде пейіш бар.
Негізгі мағынасы Ана аяғын басқан жерде жұмақ бар: ананы сыйлап, оның көңілін тапқан адам бұл дүниеде де, о дүниеде де…
Ананың ізін қыз басар,
Әкенің ізін ұл басар.
Әкенің ізін ұл басар.
Негізгі мағынасы Қыз анасының ізін басады, ұл әкесінің ізін басады: балалар ата-анасының жүрген жолын, мінезін, кәсібін…
Ананың көңілі қызында,
Қызының көңілі қызылда.
Қызының көңілі қызылда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ананың жүрегі әрқашан өз қызын ойлап, соның амандығы мен абыройын тілейтінін білдіреді. Тура…
Ананың қақы - Құдайдың қақы.
Негізгі мағынасы Ананың балаға деген хақы, яғни оның құқығы мен ақысы, Құдайдың хақындай қасиетті. Ананы сыйлау, оның…
Ананың сүті - бал,
Баланың тілі - бал.
Баланың тілі - бал.
Негізгі мағынасы Ана сүті балаға балдай тәтті, нәрлі: ол баланы асырап, күш береді. Ал баланың тілі, оның былдырлап…
Анаңа рақым етпесең,
Балаңнан рақым күтпе.
Балаңнан рақым күтпе.
Негізгі мағынасы Анаңа мейірім көрсетпесең, қартайғанда балаңнан мейірім күтпе. Мақал ұрпақтан ұрпаққа берілетін үлгі…
Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, қарызын өтей алмайсың.
Негізгі мағынасы Анаңды арқалап, Меккеге үш рет қажылыққа апарсаң да, оның саған жасаған жақсылығының қарызын толық…
Ана сүтімен бітпеген қасиет
Тана сүтімен сіңбейді.
Тана сүтімен сіңбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға туа бітетін не ерте жастан бойға сіңетін қасиет кейін оңай өзгермейтінін білдіреді…
Ана сүтін ақтамағанды ешкім жақтамайды.
Негізгі мағынасы Ана сүтін ақтау — ананың еңбегін ақтау, оның үмітін алдамау, жақсы адам болып, елге пайдаң тию…
Анасыз өмір - сөнген көмір.
Негізгі мағынасы Анасыз өмір сөнген көмір сияқты: жылуы жоқ, жарығы жоқ, ішінде от өшкен. Мақал ананың адам өміріндегі…
Анасын көріп қызын ал,
Аяғын көріп асын іш.
Аяғын көріп асын іш.
Негізгі мағынасы Қызды айттырар алдында оның анасына қара: үй ұстауы, мінезі, сөйлеген сөзі қызына да дарыған болуы…
Анасын сыйламағанды адал деме,
Ұстазын сыйламағанды адам деме.
Ұстазын сыйламағанды адам деме.
Негізгі мағынасы Анасын сыйламаған адамды адал деп санама: өзін дүниеге әкелген ең жақынына опасыз болған адам басқаға…
Ана тілегі балада,
Бала тілегі далада.
Бала тілегі далада.
Негізгі мағынасы Ананың бар ойы, тілегі — баласы: оның аман-саулығы, бақыты, тамағы. Ал баланың тілегі далада: ойын…
Ана тілін алмаған - арсыз.
Негізгі мағынасы Анасының тілін алмаған, яғни анасының сөзін тыңдамаған, ақылына көнбеген адам арсыз, ұятсыз. Мақалдағы…
«Ата-ана туралы» мақал-мәтелдерде ата мен ананың бала өміріндегі орны, перзенттік парыз және ұрпақ сабақтастығы айтылады. Халық даналығы ананы мейірім мен шексіз махаббаттың, әкені қорған мен өнегенің бейнесі ретінде көрсетеді, ал баланы ата-ананың жалғасы деп біледі.
«Ата - бәйтерек, бала - жапырақ» мақалы ата мен баланың ажырамас байланысын бейнелейді. «Ананың ізін қыз басар, Әкенің ізін ұл басар» ұрпақтың ата-ана жолын жалғастыратынын айтады. «Алты аға бірігіп әке болмас, Жеті жеңге бірігіп ана болмас» әке мен ананың орнын ешкім баса алмайтынын көрсетеді, ал «Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, қарызын өтей алмайсың» ана еңбегінің өтеусіз екенін айтады.
Бұл мақалдарды ата-анаға құрмет, отбасы, Аналар күні тақырыбындағы сабақтар мен шығармаларда, ата-анаға арналған тілекте қолдануға болады. Отбасы жайлы көбірек мақалды «Отбасы туралы» бөлімінен табасыз.
«Ата - бәйтерек, бала - жапырақ» мақалы ата мен баланың ажырамас байланысын бейнелейді. «Ананың ізін қыз басар, Әкенің ізін ұл басар» ұрпақтың ата-ана жолын жалғастыратынын айтады. «Алты аға бірігіп әке болмас, Жеті жеңге бірігіп ана болмас» әке мен ананың орнын ешкім баса алмайтынын көрсетеді, ал «Анаңды Меккеге үш рет арқалап апарсаң да, қарызын өтей алмайсың» ана еңбегінің өтеусіз екенін айтады.
Бұл мақалдарды ата-анаға құрмет, отбасы, Аналар күні тақырыбындағы сабақтар мен шығармаларда, ата-анаға арналған тілекте қолдануға болады. Отбасы жайлы көбірек мақалды «Отбасы туралы» бөлімінен табасыз.