Тең атаның баласы теңдікке тұрса да,
кемдікке көнбейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: текті, жақсы тәрбиелі әкенің баласы өз орнын білсе де, ешқашан төмендетіліп, қорлануға, әділетсіздікке мойынсұнбайды. Астарлы мағынасы — адамдық қадір, намыс пен тектілік қанмен емес, тәрбие мен мінезбен бекитінін айту. Мұнда «теңдікке тұрса да» дегені — біреумен тең дәрежеде болуы, ал «кемдікке көнбейді» дегені — ар-намысты таптатпау, өзін төмен санауға жол бермеу.
Образдар мен теңеулер
«Тең ата» деген тіркес жақсы әулет, тәрбиелі орта, абыройлы текті әкені білдіреді. «Бала» — сол тәрбиенің жалғасы, ұрпақтың айнасы. «Теңдік» — қоғамдағы әділ орын, сыйластық, ал «кемдік» — қорлық, кемсіту, намысқа тию. Осы арқылы мақал адам бойындағы тектілік пен қайратты бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал өз құқығын білетін, бірақ ешкімді менсінбей кетпейтін, намысын қорғайтатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, қызмет орнында бір жас маманға қате сөз айтылып, ол сабырмен: «Мен өз жұмысымды адал атқарамын, бірақ кемсітуге жол бермеймін» десе, осы мақалдың мәні көрінеді.
Teń atanyń balasy teńdikke tursa da,
kemdikke kónbeıdi.