Атасыз ұл - жетесіз ұл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Атасыз ұл - жетесіз ұл» деген мақалдың тура мағынасы — әкесі жоқ ұлдың тірегі кем болып көрінуі. Астарлы мағынасы — балаға әке тәрбиесі, үлгісі, жауапкершілігі ауадай қажет екенін айту. Әке баласына тек асыраушы емес, мінез, тәртіп, намыс, өмірлік бағыт беретін тұлға. Сондықтан бұл мақал әкенің орнын ерекше бағалап, ер баланың қалыптасуына отбасындағы ер азаматтың ықпалы зор екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «атасыз ұл» — әке қамқорлығын, ақылын, өнегесін көрмеген баланың бейнесі. Ал «жетесіз» сөзі ақылсыз, жол таппайтын, бетінен қайтпайтын адамды білдіреді. Мұнда «жетесіз» деп баланы қорлау емес, әкенің тәрбиесі болмаса, жігіттің жігері мен бағыт-бағдары әлсірейтінін астарлап жеткізеді. Яғни ұлдың «жетілуі» отбасындағы ер азаматтың өнегесіне де байланысты.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әкенің бала тәрбиесіндегі орнын еске салу үшін қолданылады. Мысалы, әке баласымен аз сөйлесіп, оны өмірге бейімдемесе, бала жауапкершіліктен қашып, шешім қабылдауда қиналуы мүмкін. Сол кезде үлкендер «Атасыз ұл - жетесіз ұл» деп, әкелік тәрбиенің маңызын білдіреді.