«Атадан бала туар, ата жолын қуар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әкеден туған бала ер жеткенде әкесінің жолын қуады: кәсібін, мінезін, ел ішіндегі орнын жалғастырады. Мақал ұрпақ сабақтастығын айтады: ұстаның баласы көрік басады, малшының баласы мал жайын біледі, әділ кісінің баласы әділдікке тартады. Бұл әрі өмірдің заңдылығы, әрі ата-ананың тілегі: әр әке баласының өз ісін абыроймен жалғастырғанын қалайды. Мақалда жасырын ескерту де бар: әкенің жаман әдеті де балаға жұғады, баланың қай жолға түсетіні алдымен әкенің өз жүрісіне байланысты.
Образдар мен теңеулер
«Жол қуу» көшпелі өмірден алынған: көш алдында жүрген адамның ізімен соңғылар жүреді, жолды бұрын жүрген кісі салады. Ата — жол салушы, бала — сол ізді қуушы. Мақалдың екі бөлігі «туар — қуар» деп ұйқасып, есте оңай қалады. «Ата» сөзі мұнда тек әкені емес, аға буынды, ата-бабаны да білдіреді, сондықтан мақал бір отбасынан кеңірек — әулеттің, елдің дәстүріне де қатысты.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Баланың әкесінің ісін жалғастырғанын көргенде риза көңілмен айтылады: ұстаның баласы ұста, дәрігердің баласы дәрігер болғанда. Кейде әке баласына кәсібін үйретіп жатып, жартылай әзілмен еске салады. Баланың өз жолын таңдауына тосқауыл қою үшін қолдану орынсыз: мақал мәжбүрлеу туралы емес, сабақтастық туралы. Мысал: «Серіктің атасы да етікші еді, енді немересі біз ұстап отыр. Атадан бала туар, ата жолын қуар».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы ұстаханада он екі жасар бала әкесіне көрік басып жүр; көрші ақсақал қарап тұрып, әкесінің де бала кезінде дәл осылай жүргенін еске алады.
— Шопанның ұлы мектептен келе сала қораны аралап, ауырған қозыны бірден байқайды; анасы күліп, атасының қасиеті қонғанын айтады.