Жақсы әке жаман балаға қырық жыл азық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы әкенің еңбегі мен тәрбиесі жаман мінезді балаға да ұзақ уақыт азық, тірек болады. Астарлы мағынасы — әкенің парасаты, көргендігі, адалдығы, ел алдындағы абыройы баланың өміріне үлкен ықпал етеді. Тіпті бала бастапқыда теріс жолға түссе де, әкенің салған өнегесі, айтқан ақылы, қалдырған жақсы аты оны талай қиын сәтте ұстап тұрады. Демек, әке тәрбиесі — тек бір күндік емес, ұрпаққа жететін рухани мұра.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қырық жыл азық» деген тіркес ұзақ уақытқа жететін, таусылмайтын пайда мен демеу дегенді білдіреді. «Азық» сөзі тек тамақты емес, өмірлік күш-қуат, тәлім, тәжірибе мағынасында қолданылған. Яғни жақсы әкенің сөзі мен ісі баланың жан дүниесін қоректендіріп, керек кезінде сүйеніш болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың бала тәрбиесіндегі рөлін еске салады. Мысалы, әкесі адал еңбек етіп, елге сыйлы болып өссе, баласы кейін қателескен күннің өзінде сол үлгіге сүйеніп, қайта түзелуге ұмтылады. Сондықтан бұл сөз ата-ананың жауапкершілігін де, жақсы тәрбиенің өмір бойы бағалы екенін де көрсетеді.