Ана жақсылығын ауырсаң білерсің,
Қайын жақсылығын қыдырсаң білерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жақындарының, әсіресе ана мен қайын жұрттың қадірі белгілі бір жағдайда анық сезілетінін айтады. Ана жақсылығы көбіне адам ауырғанда, әлсіз тартқанда білінеді: мейірімін, қамқорлығын, жанашырлығын сол сәтте терең түсінесің. Ал қайын жақсылығы қонақ болып барғанда, аралас-қатынаста, сыйластықта көрінеді. Яғни адамға жақсылық тек сөзбен емес, ісімен танылатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауырсаң» деген сөз – қиындық, мұқтаждық, жанға батар сәттің белгісі. Сол кезде ана жүрегінің шынайы жылуы айқын байқалады. «Қыдырсаң» дегені – араласу, сапарлау, қонақ болып бару, ел ішіндегі сый-құрметті көру дегенді білдіреді. Мұнда ана мен қайын жұрт екі түрлі өмірлік жағдайда сыналады: бірі – қиналғанда, бірі – сыйласқанда.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақалдың тәрбиелік мәні зор. Мысалы, адам шетелде оқып, не қалада жалғыз жүргенде ауырып қалса, анасының алаңдауы мен көмегі ерекше сезіледі. Ал жаңа туыстармен танысқанда, қайын жұрттың ілтипаты мен қабылдауы олардың жақсы-жамандығын танытады. Мақал жақындардың қадірін дер кезінде білуге шақырады.
Qaıyn jaqsylyǵyn qydyrsań bilersiń.