Ақ қалпақты көрінсе,
Ата-екем менің демеймін бе?
Ақ жаулықты көрінсе,
Ене-екем менің демеймін бе?

Күнде бір мақал

«Ақ қалпақты көрінсе, Ата-екем менің демеймін бе? Ақ жаулықт…» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Келін түскен жұртына тек ата-енесіне ғана емес, ауылдың барлық үлкеніне құрмет көрсетеді. Мақал келіннің аузынан айтылғандай: ақ қалпақ киген кез келген қартты көрсем, «атам» деймін, ақ жаулық тартқан кез келген әжені көрсем, «енем» деймін. Сұрау түріндегі «демеймін бе?» ойды нықтайды: әрине, деймін, басқаша болуы мүмкін емес. Ойы: үлкенді жатсынбай, бөтенді өз ата-анасындай сыйлау — ізетті келіннің, тәрбиелі адамның белгісі.

Образдар мен теңеулер

Ақ қалпақ — киізден басылған, жиегі қайырылған ер адамның бас киімі; ақ жаулық — тұрмысқа шыққан, жасы ұлғайған әйелдің басына тартатын ақ орамалы. Екеуі де сырттан жасы үлкен, сыйлы адамды бірден танытатын белгі. «Екем» — үлкенге жақын тартып, еркелете айтылатын қаратпа, ол «ата», «ене» сөздеріне жылулық қосады. Мақалдың екі жұбы бірдей қалыппен құрылып, «ақ қалпақты — ақ жаулықты», «ата-екем — ене-екем» деп жұптасады. Ақ түстің өзі тазалық пен ақ ниеттің белгісі.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал үлкенге құрмет, келін әдебі туралы әңгімеде айтылады; кейде келін өзі өзінің ізетін көрсету үшін, жартылай әзілмен қолданады. Үні — жылы, мақтау, тәрбиелік. Мысалы, ауылдың барлық қарттарына иіліп сәлем беріп жүрген келінді мақтап, енесі: «Ақ қалпақтыны көрсе, ата-екем деп тұрады» дейді. Біреуді еркінен тыс бас июге мәжбүрлеу үшін айтылмайды.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылға жаңа түскен келін құдағиларға шай құйып жүріп, әр үлкенге иіліп сәлем бергенде, көрші әже мақалды айтып, оны мақтады.
— Қалада өскен келініне ауыл әдебін түсіндірген ене ауылдағы әр қарияны ата-енесіндей сыйлау керектігін осы мақалмен айтты.
— Ауруханада жатқан бейтаныс қарияға жағдай жасап жүрген жас медбикеге қарияның кемпірі алғыс айтып, мақалды еске алды.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Ақ қалпақты көрінсе, Ата-екем менің демеймін бе? Ақ жаулықты көрінсе, Ене-екем менің демеймін бе? — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Ak qalpaqty kórinse,
Ata-ekem meniń demeımin be?
Aq jaýlyqty kórinse,
Ene-ekem msniń demeımin be?