Атаның жаман ұлы малға ортақ,
Әр үйлі жанға ортақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әкенің жаман баласы өз әкесінің ғана емес, бүкіл елдің, ағайынның да басына салмақ түсіретінін білдіреді. Тура мағынасында, ондай ұлдың ісі бір үйдің шеңберінде қалмай, айналаға да кесірін тигізеді. Астарлы мағынасында, тәрбиесіз, жауапсыз, пайда орнына зиян әкелетін адам өз мінезімен көпке ортақ қиындық тудырады. Сондықтан ұлдың жақсы болуы — тек отбасының емес, қоғамның да игілігі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «малға ортақ» сөзі — шығынды, жоғалтуды, берекенің кетуін бейнелейді. Ал «әр үйлі жанға ортақ» дегені — жаман істің бір отбасының ішінде қалып қоймай, көпшілікке жайылатын кесел екенін көрсетеді. Қазақ түсінігінде бала мінезі ата-ананың абыройына тікелей әсер етеді, сондықтан бұл сөздер тәрбие жауапкершілігін ауырлата түседі.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал жауапсыздық пен тәртіпсіздік туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, бір адамның қарызын қайтармай, уәдесінде тұрмай жүруі тек өзіне емес, бүкіл ұжымның сеніміне нұқсан келтіреді. Осындайда халық «Атаның жаман ұлы малға ортақ, әр үйлі жанға ортақ» деп, жаман әдеттің ортақ зиянын еске салады.
Ár úıli janǵa ortaq.