Ата-ананың қадірін,
Балалы болғанда білерсің.
Ағайынның қадірін,
Жалалы болғанда білерсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ана мен ағайынның шын қадірі адам басына іс түскенде, өмірдің ауыртпалығын көргенде анық білінетінін айтады. Тура мағынасында, балалы болған адам ата-ананың мейірімі мен жауапкершілігін терең сезінеді; ал жалалы, яғни дау-дамайға, қиын жағдайға тап болған кезде ағайынның сүйеніші мен қорғанысы байқалады. Астарлы мағынасы — жақын жандарды күнделікті өмірде-ақ бағалау керек, өйткені олардың орны бөлек, ал қадірін кеш түсіну опық жегізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балалы болу» — тек ұрпақ сүйю емес, ата-ана еңбегін, қамқорлығын сезінетін өмірлік кезеңнің бейнесі. «Жалалы болу» — адамның сыртқы қолдауға, туыстық тірекке мұқтаж болатын қиын шағы. Яғни, бала өсіргенде ата-ананың жанқиярлығы көрінеді, ал жалаға қалған кезде ағайынның татулығы мен жанашырлығы сыналады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды отбасы құндылығын түсіндіру үшін жиі қолдануға болады. Мысалы, жас адам өз ата-анасының айтқанын елемей жүрсе, кейін өзі бала тәрбиелегенде олардың қаншама еңбек пен шыдамға барғанын ұғынады. Сол сияқты, жұмыс не өмірлік қиындыққа тап болғанда туыстың бір ауыз жылы сөзі мен көмегі адамның көңілін көтереді.
Balaly bolǵanda bilersiń.
Aǵaıynnyń qadirin,
Jalaly bolǵanda bilersiń.