Жеті атасын білмеген - жетесіз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жеті атасын білмеген адамды халық «жетесіз» деп сынайды. Мұндағы тура мағынасы — өз тегін, ата-бабасының кім екенін білмеу. Астарлы мағынасы — ата-текке, тарихқа, салт-дәстүрге немқұрайлы қараған адам елдік санадан алыстайды, тәрбиесі де толық емес деген ой.
Образдар мен теңеулер
«Жеті ата» — қазақ ұғымындағы тек шежіре емес, ұрпақтың тамырын, тектілік пен сабақтастықты білдіретін өлшем. Ал «жетесіз» сөзі ақылы кем дегенді ғана емес, өткенін танымайтын, түп-тамырын құрметтемейтін адамға айтылған қатқыл баға. Сондықтан мақал адамды тек білмекке емес, өз болмысын тануға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жастарға өз руын, әулетін, ата-баба тарихын, жеті ата шежіресін білу керегін еске салады. Мысалы, бір жас отбасы құдандалыққа дейін жеті ата жақындығын анықтап, туыстық тәртіпті сақтаса, бұл — мақалдың бүгінгі өмірдегі нақты көрінісі. Мұнда сөз тек туыстықты ажырату емес, ұрпақ жады мен мәдени жауапкершілікті сақтау туралы да айтылады.