Ата-анасыз үйлерде насай-топыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ана жоқ үйдің берекесі кем, іші бос, тынысы тар болатынын білдіреді. Тура мағынасында ата-анасы жоқ шаңырақта тірек те, тәртіп те әлсірейді. Астарлы мағынасында ата-ана — үйдің жылуы, жөн сілтер ақылы, мейірім мен жауапкершіліктің өзегі. Олар бар жерде балаға бағыт, үйге құт, тіршілікке мән болады. Сондықтан ата-ананың қадірі — отбасының іргесін ұстап тұрған үлкен құндылық.
Образдар мен теңеулер
«Үй» сөзі мұнда тек баспана емес, отбасы мен ошақтың символы ретінде алынған. «Насай-топыр» деген тіркес шулы, берекесіз, бытырап кеткен күйді аңғартады. Яғни, ата-ананың жоқтығы үй ішіндегі тәртіптің бұзылуын, жылылықтың азаюын бейнелейді. Бұл — сыртқы үйдің емес, ішкі рухани орданың күйі туралы айтылған әсерлі образ.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал ата-ана қамқорлығының орнын ештеңе толтыра алмайтынын еске салады. Мысалы, ата-анасы іссапарда ұзақ жүрген бала үй шаруасын шашып, тамақ ішуді де, уақытты да дұрыс реттей алмай қалса, үлкендердің жоқтығынан береке азаятыны байқалады. Сондықтан мақал ата-ананы сыйлауға, олардың ақылын тыңдауға үндейді.