Атаңа не істесең, алдыңа сол келер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-анаға, әсіресе әкеге жасалған әрекет пен құрметтің қайтарымы міндетті түрде өзіңе де келеді деген ойды білдіреді. Тура мағынасында, үлкенге не істесең, соның өтеуін көресің; астарлы мағынасында — адам ата-анасына қалай қараса, кейін баласынан, айналасынан сондай сый-құрмет немесе сондай қарым-қатынас күтеді. Яғни бұл сөз адамның ісі мен мінезі өзіне қайта оралатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ата» — өмірдің бастауы, тәрбие мен өнегенің символы. «Алдыңа сол келер» деген тіркес адамның болашағы, өз басына келетін тағдырлық жауап секілді ұғынылады. Мұнда себеп пен салдар, қылық пен қайырым арасындағы байланыс бейнелі түрде берілген. Қазақ түсінігінде үлкенге құрмет — кішіге өнеге, ал ата-ананы сыйламау — өз болашағына көлеңке түсіру.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы тәрбиеге тікелей қатысты айтылады. Мысалы, ата-анасын үнемі сыйлап, қамқор болып жүрген адам кейін өз баласынан да сондай мейірім көреді. Ал немқұрайлы қараған кісі ертең сол немқұрайдылықтың салдарын сезінуі мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды ізетке, жауапкершілікке, ата-ана қадірін білуге шақырады.