Құлынында кісінемеген ат болар,
Атасын көрмеген ұл жат болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — құлын жас кезінде кісінемесе, ержеткенде нағыз ат болмайды деген ишара; ал әкесін көрмей өскен ұл өз тегінен, тәрбиеден, жол-жоралғыдан алыстап кетуі мүмкін. Астарлы мағынасы — әр адам мінезі мен болмысын кішкентайынан алған тәрбиемен, көрген өнегемен қалыптастырады. Бала әке ықпалын, үлкеннің үлгісін көрмесе, елге сіңісті, әдепті, жауапты азамат болып қалыптасуы қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құлын» — балалық шақ, бастау кезеңі. «Кісінеу» — жылқыға тән үн, ал ауыспалы түрде өз табиғатын таныту, еркін мінездің оянуы. «Ат» — қалыптасқан, тұлғаға айналған адам бейнесі. «Атасын көрмеген ұл» тіркесі тек биологиялық әкені емес, жалпы ата жолын, тәрбие арнасын, отбасылық сабақтастықты білдіреді. Яғни түп тамырын білмеген жан жатырқап өседі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың тәрбиесінде әке рөлі маңызды екенін еске салады. Мысалы, әкесі ұлымен сөйлесіп, еңбекке, жауапкершілікке, үлкенді сыйлауға үйретсе, бала ертең өз орнын білетін азамат болады. Ал әкелік өнеге болмаса, бала бағытсыз қалып қоюы мүмкін.
Atasyn kórmegen ul jat bolar.