Атадан бала, мойыннан жаға озбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: мойындағы жаға өз орнынан ұзап кетпейді, ал бала атадан алыс кетпейді деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы: бала көбіне әкесінің жолын, мінезін, тәрбиесін, іс-әрекетін қайталайды. Яғни ұрпақтың болмысы ата-ананың өнегесіне, отбасындағы тәрбиеге тікелей байланысты. Әке қандай болса, бала да көбіне соған тартады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ата» — әулеттің, үлгінің, өмір тәжірибесінің символы. «Бала» — сол тәрбиенің жалғасы. Ал «мойын» мен «жаға» — ажырамас, жақын байланысты білдіретін образдар. Жаға мойыннан алыстамайтыны сияқты, бала да ата ықпалынан ұзап кете қоймайды деген ой берілген. Бұл жерде физикалық жақындық емес, рухани және мінездік ұқсастық айтылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиенің күшін еске салу үшін қолданылады. Мысалы, әке еңбекқор, адал, сабырлы болса, бала да сондай қасиеттерді бойына сіңіруі мүмкін. Керісінше, үйде дөрекілік пен жауапсыздық басым болса, ол да балаға әсер етеді. Сондықтан бұл мақал ата-ананы өз мінезіне, сөзіне, ісіне жауапты болуға шақырады.