Ұл туғанмен ұятын бірге тумайды,
Қыз туғанмен қылығын бірге тумайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ұл бала туған сәтте-ақ ұятты, қыз бала туған сәтте-ақ инабатты болып қалыптаспайды. Яғни адам мінезі туа бітпейді, ол тәрбие, орта, көрген өнеге арқылы қалыптасады. Астарлы мағынасы — баланың ар-намысы, әдептілігі, кісілігі отбасындағы тәрбиеге, ата-ана бақылауына және қоғамдағы үлгіге байланысты. Ұлға да, қызға да бірдей жауапкершілік керек: адамдық қасиетке үйрету, жаман әдеттен тыю, жақсы жолға бағыттау қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ұят» пен «қылық» — адамның ішкі мәдениетінің белгісі. «Ұл» мен «қыз» арқылы халық ер бала мен қыз баланың тәрбиелік ерекшелігін көрсетеді, бірақ екеуіне де ортақ бір шындықты айтады: мінез өзінен-өзі пайда болмайды. Мұнда «туады» деген сөз биологиялық туу емес, рухани қалыптасуды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал ата-анаға, мұғалімге, жалпы үлкендерге ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, бала телефоннан көргенін қайталай берсе, «ұят пен әдеп өзінен келмейді, оны үйрету керек» деп осы мақалмен түсіндіруге болады. Яғни тәрбиесіз өскен бала кейін қоғамда қиындыққа ұшырайды.
Qyz týǵanmen qylyǵyn birge týmaıdy.