Өзіңді көрген өлсе өлсін,
Атаңды көрген өлмесін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкенді құрметтеуді, әсіресе әке-шеше, ата-текке ізет көрсетудің зор мәнін білдіреді. Тура мағынада «өзін көрген адам өлсе өлсін» деп қатты айтылғанымен, астарында: адам өз басының қамынан бұрын, өзінен бұрын өткен ата-баба аманатын, ата көрген кісінің қадірін жоғары қоюы керек деген ой жатыр. Яғни бір адамның өмірі емес, ұрпақ сабақтастығы, үлкеннің беделі мен ізгі өнегесі маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өзің» және «атаң» деген қарсы қойылған образдар арқылы жеке бастың мүддесі мен тектің, үлкеннің орны салыстырылады. «Көрген» сөзі мұнда жай көру емес, өнеге алған, тәрбиесін көрген дегенді аңғартады. Сондықтан ата көрген адам — тәрбиелі, жолы бар, сөзі өтімді, елге сыйлы жанның бейнесі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана мен ата-әжені сыйлау, олардың ақылын тыңдау керек дегенде қолданылады. Мысалы, бір жас жігіт өз пікірін ғана дұрыс деп, үлкендердің кеңесін елемей жүрсе, көпшілік оған осы мақалмен тоқтам айтады: алдымен атаңның жолын құрметте, содан кейін өз ойыңды айт.
Atańdy kórgen ólmesin.