Тегінде бар тегі озар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тегінде бар тегі озар» деген мақал адам бойындағы жақсы қасиет, асыл мінез, туа біткен қабілет ерте ме, кеш пе өз нәтижесін береді дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — жақсы әулеттен, өнегелі ортадан шыққан жанның жолы ашық болуы. Астарлы мағынасы — адамның мінезі мен таланты көбіне ата-тектен, көрген тәрбиеден, отбасылық үлгіден қалыптасады. Сондықтан тегі жақсы, тәрбиесі түзу адам ел ішінде сыйлы болып, істері де оңға басады.
Образдар мен теңеулер
«Тегі» сөзі мұнда жай ғана шыққан ру-әулетті емес, адамға сіңген қасиет, рухани негіз, тәрбие өзегін білдіреді. «Озар» дегені — алға шығу, биіктеу, елге танылу. Яғни мақалда адамды өсіретін тек сыртқы жағдай емес, ішкі тамыр, тәрбиелік негіз екені бейнеленеді. Бұл жерде «тегін» бір түп, бір діңгекке ұқсатуға болады: діңгегі мықты ағаштың бұтағы да түзу өседі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал баланың тәрбиесіне, отбасындағы өнегеге байланысты жиі айтылады. Мысалы, ата-анасы еңбексүйгіш, әдепті, білімді болған үйдің баласы да сол жолды жалғап, жауапты, сабырлы болып өссе, жұрт «Тегінде бар тегі озар» деп бағалайды. Бұл сөз жақсы тәрбие мен асыл қасиеттің ұрпақтан ұрпаққа жалғасатынын еске салады.