Әке отырып, ұл сөйлегеннен без,
Ана отырып, қыз сөйлегеннен без.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкеннің орнын сыйлауды, кішінің жөнсіз сөзге араласпауын ескертеді. Тура мағынасында: әке отырғанда ұлдың, ана отырғанда қыздың орынсыз сөйлей беруі әдепке жат деп саналады. Астарлы мағынасы — отбасы ішінде тәртіп, иерархия және үлкенге құрмет сақталуы керек. Балалар өз сөзін, мінезін, қылығын біліп, ата-ананың алдындағы әдепті ұмытпауы тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "әке" мен "ана" — отбасының тірегі, ақыл иесі, тәжірибелі буын. "Ұл" мен "қыз" — өсіп келе жатқан жас ұрпақтың бейнесі. "Отырып сөйлегеннен без" деген тіркес тікелей тыйымнан гөрі, орынсыз еркелік пен ретсіз араласудан сақтандыруды білдіреді. Яғни, сөздің де, істің де орны бар деген ой айтылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де отбасылық тәрбиеде маңызды. Мысалы, дастарқан басында ата-ана сөйлеп отырғанда бала олардың сөзін бөліп, өз ойын үстем айта бермей, сабырмен тыңдауы керек. Сонда бала әдепті, сыйлы, көптің алдында өзін дұрыс ұстайтын болып өседі.
Ana otyryp, qyz sóılegennen bez.