Соры қалың әкенің -
кер бағып ұлы өседі,
сөз бағып қызы өседі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әкенің беделі мен отбасындағы тәрбиенің баланың мінезіне тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынада, соры қалың, яғни тұрмысы ауыр, бағы сөнген әкенің балалары да сол үйдің күйін көріп өседі. Астарлы мағынада, әкенің өмірдегі орны, мінезі, сөзі мен ісі ұл мен қыздың тәрбиесіне жол салады деген ой жатыр. Ұл әкесінің ісінен үлгі алып, жігіттікке, еңбекке, жауапкершілікке қарайды; қыз болса, үйдегі сөз әдебін, сыйластықты, ибаны бойына сіңіреді.
Образдар мен теңеулер
«Кер бағып ұлы өседі» деген тіркес ұлдың еркін, өжет, қайсар болып жетілуін меңзейді. Мұндағы «кер» — жай мал емес, мінезі тік, бағыты бөлек тіршілік иесінің бейнесі. Ал «сөз бағып қызы өседі» дегені — қыз бала көп жағдайда сөзге, сыпайылыққа, үлкенге құрметке қарап өсетінін білдіреді. Яғни ұлға — іс, қызға — сөз арқылы тәрбие беріледі деген халықтық түсінік көрінеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ата-ананың, әсіресе әкенің үй ішіндегі үлгісі қаншалықты маңызды екенін еске салады. Мысалы, әкесі еңбексүйгіш, жауапты, сөзі мен ісі бір адам болса, балалары да соған ұқсап өседі. Ал әдепсіз, немқұрайды ортада өскен балаға дұрыс бағыт беру қиындайды. Сондықтан мақал отбасылық тәрбиенің түп қазығы — ата-ананың өнегесі екенін ұқтырады.
ker baǵyp uly ósedi,
sóz baǵyp qyzy ósedi.