Соры қалың әкенің -
кер бағып ұлы өседі,
сөз бағып қызы өседі.

Күнде бір мақал

«Соры қалың әкенің - кер бағып ұлы өседі, сөз бағып қызы өседі.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Соры қалың, яғни бағы ашылмай, бейнеті арылмаған әкенің балалары да оңып өспейді: ұлы ашу-ыза мен қырсықты бағып, қызы өсек-аяңға құлақ түріп ер жетеді. Мақал отбасындағы берекесіздік балаға қалай жұғатынын айтады: әке тұрмыстың ауыртпалығынан басы шықпай, тәрбиеге қолы тимегенде, ұл мен қыз өз бетінше, көшенің сабағымен өседі. «Кер» сөзінің мал түсі мағынасына сүйенген екінші оқылым да бар: кедей әкенің ұлы біреудің кер атын бағып, жалшылықта өседі. Екі жағдайда да ой бір: әкенің бағы мен бейнеті балаларының тағдырына көшеді.

Образдар мен теңеулер

Соры қалың — сор, яғни бақытсыздық, қалың қардай қабат-қабат басқан адам. Ескі тілде «кер» ашу, ыза, өкпе мағынасында да қолданылған, сондықтан «кер бағу» — ішке кек жинап, бұртиып жүру. Мал түсі ретінде кер — құла мен торының арасындағы түс; ол жағынан алсақ, ұл біреудің жылқысын бағады. «Сөз бағу» — біреудің сөзін аңду, өсекке құлақ салу. Екі жол бір құрылыммен жасалған: кер бағып — сөз бағып, ұлы өседі — қызы өседі. Бағу етістігі қайталанып, малдың орнына жаман әдетті бағып-қағу деген ащы әзіл туады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көбіне үлкендер отбасындағы тәрбиеге алаңдағанда айтады: ата-ана тұрмыс қамымен балаға уақыт бөлмесе, бала теріс әдетке бейімделетінін ескертеді. Айтылу әуені — ренішті ойлану, кейде ескерту. Нақты бір адамның әкесін «соры қалың» деп атап, оның балаларын сынау үшін қолдану орынсыз, бұл қорлау болып естіледі. Мысалы: «Әкесі қарызбен әлек болып, ұлы көше кезіп кетті, соры қалың әкенің кер бағып ұлы өседі деген осы».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы қарт көршісінің жалғыз ұлы төбелесқой, қызы өсекші болып бара жатқанын көріп, әкесінің жұмыссыз қалған жылдарын еске алады.
— Мектеп мұғалімі ата-аналар жиналысында балаға уақыт бөлмеген отбасындағы қиындықтар туралы сөйлегенде, бұл мақалды мысалға келтіреді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Соры қалың әкенің - кер бағып ұлы өседі, сөз бағып қызы өседі. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Sory qalyń ákeniń -
ker baǵyp uly ósedi,
sóz baǵyp qyzy ósedi.