Туғанына мекіренбеген ана - безбүйрек,
Тумысында уызға жарымаған төл - қатпа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ана мейірімінің де, алғашқы тәрбие мен қамқорлықтың да өмір бойы адамға әсер ететінін меңзейді. Туған баласына жылу бермеген, бауырына тартпаған ана жүрексіз, мейірімсіз саналады. Ал уызға жарымаған төл әлсіз, ширақ өспей, бойы өспей қалады. Астарлы мағынасы: бала да, жас ұрпақ та дұрыс күтім, сүйіспеншілік, тәрбие көрмесе, толық жетілмейді. Демек, мейірім мен күтім — тіршіліктің өзегі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мекіру», «безбүйрек» сөздері аналық мейірімнің жоқтығын кескіндейді. «Уыз» — жаңа туған төлдің ең нәрлі қорегі, ал «қатпа» — әлжуаз, бойы шықпаған күй. Осы екі образ арқылы халық адам мен малдың да алғаш көрген жылуы мен қорегінің маңызын салыстырып көрсеткен. Яғни уыз — тәнге, мейірім — жанға қажет нәрсе.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ата-ана балаға немқұрайлы қарамауы керек деген ойды бүгін де еске салады. Мысалы, баланың тамағы мен киімі ғана емес, оның көңіл күйі, тәрбиесі, жылы сөзі де үнемі назарда болуы тиіс. Үйде мейірім көрген бала сенімді, ашық, өмірге бейім өседі.
Týmysynda ýyzǵa jarymaǵan tól - qatpa.