Ата даңқымен қыз өтер,
Мата даңқымен бөз өтер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы атағы бар мата болса, одан тігілген бөз де өтімді келеді. Астарлы мағынасы — адамның жеке бағасы кейде өз еңбегінен гөрі әулетінің, ата-анасының беделімен өлшеніп жатады. Яғни атағы мықты, абыройы бар әкенің қызы да ел ішінде сыйлы көрінуі мүмкін. Бірақ мақал жасанды мақтауды емес, тектілік пен жақсы тәрбиенің ықпалын аңғартады. Бір жағынан, адамның жолын ашатын — атақ, екінші жағынан, сол атақтың ар жағында жақсы тәрбие мен дұрыс мінез тұруы керек деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ата» — әулет, тектілік, беделдің символы. «Қыз» — сол тәрбиенің жалғасы, отбасының айнасы. Ал «мата» мен «бөз» — сапалы мен қарапайымның арақатынасын көрсететін бейне. Яғни жақсы мата болса, одан шыққан қарапайым бөздің өзі де өтімді болады. Бұл образ арқылы халық адамның сыртқы қабылдануы көбіне шыққан ортасына да байланысты екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды белгілі, абыройлы отбасынан шыққан жастарға қатысты айтады. Мысалы, елге сыйлы, тәрбиелі әкенің қызы жұмысқа барғанда не бір ортаға кіргенде, жұрт оны әуелден жақсы қабылдауы мүмкін. Бірақ мұнда ең бастысы — сол сенімді ақтай білу.
Mata dańqymen bóz óter.