Атадан ұл қалса - өзі қалғаны,
Қыз қалса - ізі қалғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ана артында қалған ұрпақтың мәнін терең түсіндіреді. «Ұл қалса — өзі қалғаны» дегені: ұл бала әке әулетінің атын, шаңырақтың тірегін жалғастырады, сондықтан әкенің жалғасы іспетті көрінеді. Ал «қыз қалса — ізі қалғаны» дегені: қыз бала да әулеттің абыройын, тәрбиесін, мейірімін сыртқа таратып, басқа шаңыраққа құт болып барады. Яғни ұл да, қыз да — ата-ананың өміріндегі екі түрлі жалғастық, екеуінің де орны бөлек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «өзі» мен «ізі» — бейнелі сөздер. «Өзі» ұрпақтың әкенің орнын басар жалғасын білдірсе, «ізі» қыздың тәрбиесі мен өнегесінің ел ішінде, барған жерінде сақталатынын меңзейді. Мұнда нақты адам емес, сол адамның ұрпағы арқылы өмірдің жалғасуы суреттелген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұл мен қыздың екеуі де бірдей қадірлі екенін еске салады. Мысалы, ата-ана баласына тек мұра қалдырмай, жақсы тәрбие берсе, сол тәрбие оның өмірлік ізі болып қалады. Бүгінде қыз баланың да, ұл баланың да білімді, өнегелі, жауапты болуы — ата-ананың абыройын асыратын басты нәрсе.
Qyz qalsa - izi qalǵany.