Өзін ғана білген ұл
Құлағы мен жағын жер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өзін ғана білетін, яғни тек өз қамын ойлап, ел-жұртқа, туыс-бауырға, ортаға көңіл бөлмейтін ұлдың қадірі төмен болады деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада «құлағы мен жағы жерге тию» — адамның еңкейіп, еңсесі түсіп, беделі кетуін білдірсе, астарлы мағынада өзімшіл, сараң, жауапсыз мінездің адамды абыройдан айыратыны меңзеледі. Қазақ түсінігінде ер жігіт тек өзіне емес, сөзіне, ісіне, айналасына жауапты болуы керек.
Образдар мен теңеулер
«Құлағы мен жағы жер» деген образ адамның шөгіп, төмендеп қалған күйін көзге елестетеді. Бұл — намысы түсіп, қадір-қасиеті кеміген жанның бейнесі. Ал «өзін ғана білген ұл» деген тіркес мінездің тарлығын, кең пейілдің жоқтығын аңғартады. Қазақ мақалы адамды сыртқы түрімен емес, кісілік қасиетімен бағалайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал өз пайдасын ғана ойлап, ұжымда жұмыс істемейтін, ата-анасына көмектеспейтін, досына жанашырлық танытпайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптестерінің еңбегін бөліспей, тек өз жетістігін көрсетсе, оның беделі ұзаққа бармайды. Себебі кісілік — ортаға пайдаң тиюімен өлшенеді.
Qulaǵy men jaǵyn jer.