Тай өссе, ат шығады,
Ұл өссе, әке тынығады.
«Тай өссе, ат шығады, Ұл өссе, әке тынығады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тай өсіп, ат болады; ұл өсіп ер жетсе, әкесі тынығады. Мақал ұл өсірудің жемісін айтады: ауыр жұмыс, үй-ішінің қамы, мал бағу, отын-су біртіндеп ер жеткен ұлдың мойнына ауысады, әке қартайғанда сүйеніш табады. Бұл табиғи заңдылық: бүгін әкесі баланы бақса, ертең бала әкесін бағады. Мақалда ата-ананың үміті де бар: баланы өсіргендегі еңбегі зая кетпейді, қартайғанда рахатын көреді.
Образдар мен теңеулер
Тай — бір жастан асқан, екі жасқа толмаған жылқы төлі. Оған әлі ер салып, жүк артпайды; ат болғанда ғана мініс көлігіне айналады. Дала тұрмысында ат — қанат: тай атқа айналса, шаруаның жүгі жеңілдейді. Мақал осы суретті ұлға көшіреді: бала да ер жеткенде ғана әкенің жүгін көтереді. «Өссе — шығады», «өссе — тынығады» деген қатар құрылыс екі өмірді бір қалыпқа салып, ұқсастықты нанымды етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ер жетіп келе жатқан ұлдың еңбегін көргенде әке-шеше риза болып айтады, кейде баласын іске баулығанда үміт ретінде қолданады. Жасөспірімге жауапкершілікті еске салу үшін де айтылады. Ұлы жоқ, тек қызы бар отбасыны кемсітуге қолдану орынсыз. Мысал: «Биыл шөпті ұлым өзі шапты, мен тек қарап тұрдым. Тай өссе, ат шығады, ұл өссе, әке тынығады».
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауда он бес жасар бала әкесінің орнына түнгі күзетке шығады, әкесі көп жылдан бері алғаш рет таңға дейін ұйықтайды.
— Ауылдағы бақшада ұлы жерді өзі қазып, әкесі көлеңкеде шай ішіп отырып, көршісіне баласын мақтайды.
Ul ósse, áke tynyǵady.