Алыссаң, атаң болса да жық,
Аясаң, көтеріп жібер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — күрес, тартыс үстінде қарсыласың кім болса да, күш сынасқанда аяушылыққа орын жоқ; ал егер бәсекеде мейірім танытсаң, қарсыласты ренжітпей, демеп жібер деген ой. Астарлы мағынасы — өмірде де, істің басында да әділ, табанды болу керек. Жақындыққа, туыстыққа, көңілге қарап шындықты бұрмалауға болмайды. Бірақ адамгершілікті ұмытпай, әлсізге қолдау көрсетіп, орнымен жәрдем беру қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «атаң болса да» деген тіркес — өте жақын адамды, ең сыйлы кісіні де меңзейді. Бұл туыстықтың өзінен де жоғары тұратын әділдік пен намысты көрсетеді. «Жық» сөзі — қарсыласу, өз күшіңді дәлелдеу, шындық жолында тайсалмауды білдіреді. Ал «көтеріп жібер» — жәрдем беру, демеу болу, әлсізді аяқтан тұрғызу деген бейнелі ой. Яғни мақал бір жағынан қайсарлықты, екінші жағынан кеңпейілдікті қатар үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділ бәсеке мен адамгершілік қажет болғанда айтылады. Мысалы, спортта немесе жұмыста таныс адам болғаны үшін орын беріп, шын мықтыны кейін ысыру дұрыс емес. Бірақ әлсіз әріптес қиналып тұрса, оған көмектесіп, жол көрсету керек. Осылайша мақал әділет пен мейірімділікті тең ұстауды еске салады.
Aıasań, kóterip jiber.