Әке өлсе - мүлкі мұра,
Аға өлсе - жеңге мұра.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: әке дүниеден өтсе, оның артында қалған мал-мүлкі баласына не ұрпағына қалады; аға қайтыс болса, оның жан жары — жеңге үй ішіндегі орны мен шаруасына ие болып, отбасыдан ажырамай қалады. Астарлы мағынасы — туыстық байланыс үзілмейді, әр адамның артында жауапкершілік пен міндет қалады. Қазақ ұғымында ер-азамат өлсе де, оның ізі, аманаты, отбасы алдындағы орны сақталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мүлік» — әкенің еңбегімен жиналған дүние ғана емес, ұрпаққа қалған аманат пен тіршілік тірегі. Ал «жеңге мұра» дегені — ағаның орнын басқан әйелдің отбасыға сіңісіп, шаңырақтағы берекені ұстап тұруы. Бұл жерде жеңге тек келін ретінде емес, әулеттің бір мүшесі, ынтымақтың сақтаушысы ретінде бейнеленеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы жауапкершілік пен туыстық сабақтастықты еске салады. Мысалы, әкесі қайтыс болғаннан кейін балалар оның атын, еңбегін қадірлеп, шаңырақтың берекесін сақтауға тырысады; ал ағасы жоқ үйде жеңгесі інілері мен қайын жұртына сыйлы болып, татулықты жалғастырады.
Aǵa ólse - jeńge mura.