Ана тілін алмаған - арсыз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Ана тілін, яғни ананың ақылын, тәрбиесін, өсиетін тыңдамай өскен адам әдептен алыстап, ар-намысын жоғалтуы мүмкін деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада ана сөзін тыңдамау, ал астарлы мағынада үлкеннің тілін алмау, тәрбиеге мойынсұнбау, жөн білмеу сыналады. Мақал адамның көрген тәрбиесі мінезінен байқалатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Ана тілі» деген тіркес тек сөйлейтін тіл емес, ананың мейірімі мен тәлімі, үйдегі алғашқы тәрбие мектебі ретінде берілген. «Арсыз» сөзі — ұяттан, адамдық қасиеттен жұрдай деген ауыр бағалау. Яғни бұл жерде тіл алмау мен ардан айырылу қатар қойылып, тәрбие мен кісіліктің тығыз байланысы көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жастарға ата-ананың ақылын елемей, қате жолға түсуден сақтандыру үшін айтылады. Мысалы, бала интернеттегі теріс әдеттерге еріп, оқуға немқұрайды болса, ата-ана: «Ана тілін алмаған — арсыз» деп ескертуі мүмкін. Бұл сөз баланы ұялту үшін емес, оны тыңдауға, сыйлауға, дұрыс жол таңдауға шақыру үшін қолданылады.