Ананың ізін қыз басар,
Әкенің ізін ұл басар.
«Ананың ізін қыз басар, Әкенің ізін ұл басар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ұрпақтың ата-ана жолын жалғастыратынын білдіреді. Қыз бала анасының ісіне, мінезіне, үй ішіндегі тәрбие мен инабатқа жақын өседі; ұл бала әкесінің мінезін, жауапкершілігін, тірлікке деген көзқарасын үлгі етеді. Тура мағынасында — бала ата-анасына тартады. Астарлы мағынасында — отбасы тәрбиесі ұрпақ болмысына тікелей әсер етеді, сондықтан ата-ана өз ісімен де, сөзімен де үлгі болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «із» сөзі жай ғана аяқ ізі емес, өмірлік өнеге, жол, салт-сана дегенді меңзейді. «Ана» мен «қыз» арасындағы байланыс мейірім, ұқыптылық, әдептілік арқылы көрінеді. «Әке» мен «ұл» арасындағы байланыс батылдық, еңбек, тіршілікке беріктік арқылы танылады. Осы екі образ отбасы ішіндегі тәрбиенің табиғи жалғастығын дәл бейнелейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі заманда бұл мақал баланы тек сөзбен емес, өз мінезіңмен тәрбиелеу керегін еске салады. Мысалы, үйде ата-ана кітап оқып, үлкенді сыйлап, еңбекті қадірлесе, бала да соны бойына сіңіреді. Сондықтан жақсы әдет те, жаман қылық та көбіне үйден басталады.
Ákeniń izin ul basar.