Атаның көңілі балада,
Баланың көңілі далада.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата-ана мен бала арасындағы табиғи айырманы көрсетеді. Тура мағынасы бойынша, атаның, яғни үлкеннің ойы мен назары өз баласына ауып тұрады, ал баланың көңілі көбіне сыртқа, еркіндікке, ойын-сауыққа, кең дүниеге тартады. Астарлы мағынасы — үлкен кісі ұрпағын ойлап, қамқорлық жасап, үмітін балаға артады; ал жас бала өмірдің қызығын іздеп, үйдің шеңберінен шығып кетуге бейім болады. Сондықтан бұл сөз ата-ананың мейірімі мен баланың аңғал, еркін мінезін қатар танытады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көңіл» — тек сезім емес, ой, ниет, үміттің жиынтығы. «Балада» дегені — ата көңілінің балаға байлануын білдіреді. Ал «далада» сөзі нақты кеңістіктен гөрі, еркіндік, кең ой, сыртқы өмір, тентектік пен қиял әлемінің белгісі. Яғни бала үйде отырса да, ойы далаға, өзіне тартымды нәрсеге кетіп тұратынын меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал ата-ана мен жасөспірім арасындағы қарым-қатынаста жиі айтылады. Мысалы, ата-ана баласының оқуы, амандығы, болашағы үшін уайымдап жүрсе, бала достарымен серуендеуді, телефон мен ойын-сауықты көбірек ойлауы мүмкін. Осы мақал сол айырманы түсіндіріп, ата-ананың сабырын, баланың тәрбиесін еске салады.
Balanyń kóńili dalada.