Ата ұлын күндеген,
Атасына жаумен тең.
Ата сөзін білмеген,
Бұлагы жоқ таумен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ата мен бала арасындағы сыйластықтың, түсіністіктің қаншалықты маңызды екенін айтады. Тура мағынасында: әке өз ұлын күндесе, яғни қызғанышпен қарап, жақсы көрудің орнына іштарлық танытса, ондай қатынас дұшпандыққа ұқсайды. Астарлы мағынасы: ұлдың әке қадірін білмеуі, оның ақыл-өсиетін тыңдамауы — отбасындағы береке мен тәрбиенің әлсіреуі. Ата сөзін ұқпау — тамыры жоқ ағаштай, тірегі мен бағыты жоқ күйге түсу деген сөз.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «атасына жаумен тең» тіркесі туыстық қатынастың бұзылуын өте ауыр нәрсе ретінде көрсетеді. Ал «бұлағы жоқ тау» — сырттай биік, көркем көрінгенімен, ішінде нәрі жоқ, сусыз қу медиен тауды меңзейді. Бұл образ ата өсиетін тыңдамай өскен адамның рухани қуаты кем, тәрбиесі толық емес болатынын аңғартады. Яғни ата сөзі — өмірге нәр беретін бұлақ.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ананың ақылын менсінбей, өз білгенімен ғана жүретін жастарға қатысты айтылады. Мысалы, жас жігіт әкесінің тәжірибесін тыңдамай, асығыс шешім қабылдап, кейін қиындыққа ұшыраса, үлкендер: «Ата сөзін білмеген, бұлағы жоқ таумен тең» деп ескертуі мүмкін. Бұл — үлкеннің өнегесін құрметтеуге шақырады.
Atasyna jaýmen teń.
Ata sózin bilmegen,
Bulagy joq taýmen teń.