Аталы ұл - қожалы құл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Аталы, тәрбиелі, текті әкеден туған ұлдың қадірі биік болады деген ой айтылады. Мұндағы тура мағынада «ұл» мен «құл» салыстырылғандай көрінгенімен, астарында адамның шыққан тегі, көрген тәрбиесі, ата-ананың өнегесі оның мінезіне әсер ететіні меңзеледі. «Қожалы құл» тіркесі де тектілік пен ықыластың, жақсы орта мен тәрбиенің адамның абыройын көтеретінін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Аталы ұл» — әке тәрбиесін көрген, сөзге тоқтайтын, жауапкершілігі бар азаматтың бейнесі. «Құл» сөзі мұнда тура әлеуметтік мағынада емес, төмен дәрежедегі адамды меңзейтін қарсы қою құралы ретінде алынған. Яғни мақал жақсының ұлылығы тек байлықтан емес, тектілік пен тәрбиеден танылатынын көрсетеді. «Қожалы» сөзі бедел, сый, құрмет мағынасын үстейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал баланың тәрбиесі отбасынан басталатынын еске салады. Мысалы, әкесі мен шешесінің сөзін тыңдап өскен жас жігіт жұмыс орнында да тәртіпті, сабырлы, сөзі өтімді болады. Сондықтан қоғамда адамның қадірі тек қызметімен емес, алған тәрбиесімен де өлшенеді.