Ұл таппас әйел болмас, тұрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды туа біткен қабілетке ғана емес, оның ісіне, еңбегіне қарап бағалау керек екенін білдіреді. Мұнда «ұл таппас әйел» де, «мал таппас еркек» те болмайды дегені — әрбір әйел де, әрбір еркек те өз орнында пайдалы іс істеп, өмірге үлес қоса алады деген ой. Яғни, адамның қадірі жынысында емес, тындырымды тірлігінде, жауапкершілігінде, шаруаны ұқсата білуінде.
Образдар мен теңеулер
«Ұл» сөзі — ұрпақ, жалғастық, отбасының берекесі деген ұғымды меңзейді. «Мал табу» — тек дәулет емес, ырыс-несібе, еңбекпен келген табыс. «Тұрарын айт», «құрарын айт» деген тіркестер істің нәтижесін, орнын табуын, шаруаның реттелуін білдіреді. Демек, бұл сөздер ер мен әйелдің қоғамдағы рөлін бір-бірінен жоғары қоймай, әрқайсысының өз міндеті барын астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасыда да, жұмыста да жауапкершілік пен еңбекқорлықты бағалауға шақырады. Мысалы, үй шаруасын да, табыс табуды да тек бір адамға жүктемей, ерлі-зайыпты екеуі де күш біріктіріп, ортақ мақсатқа жұмыс істесе, береке көбейеді.
Mal tappas erkek bolmas, quraryn aıt.