Он бала бір әкеге жүк болмайды,
Бір әке он балаға жүк болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: он бала бірігіп бір әкеге ауырлық түсірмейді, ал бір әкенің он баланы асырауы, бағып-қағуы қиынға соғады. Астарлы мағынасы — ата-ананың еңбегі бала санына қарай көбейеді, сондықтан перзенттің ата-ана алдындағы жауапкершілігі зор. Балалар өскенде ата-анасына сүйеу болып, қамқорлық көрсетуі керек. Мақал үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық, отбасы ішіндегі өзара міндет туралы ой салады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүк» сөзі тек физикалық ауырлықты емес, тұрмыстық, рухани жауапкершілікті білдіреді. «Әке» — отбасының тірегі, асыраушысы; «бала» — ата-ананың үміті мен жалғасы. Бір әкеге он баланың жүк болуы — әкенің мойнына түсетін еңбек пен уайымды бейнелейді. Ал он баланың бір әкеге жүк болмауы — балалардың бір-біріне сүйеніп, қиындықты жеңілдетуі мүмкін деген ишара.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ата-анаға салмақ салмай, дер кезінде қол ұшын беру керегін еске салады. Мысалы, оқып жүрген үлкен баланың стипендиясын үйге жұмсап, інілерінің оқуына көмектесуі — осы мақалдың өмірдегі көрінісі. Түбінде ата-анаға қамқорлық жасау, еңбегін өтеу — перзент парызы.
Bir áke on balaǵa júk bolady.