Ата даңқымен ұл өтер,
Ана даңқымен қыз өтер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ұл бала әкесінің, ал қыз бала шешесінің атымен, беделімен танылып өседі деген ой. Астарлы мағынасы тереңірек: балаға ең алдымен ата-ананың тәрбиесі, өнегесі, абыройы әсер етеді. Яғни, ата-ананың жақсы ісі мен жақсы аты баланың өмір жолына жол ашады, ал жаман мінезі керісінше салмақ түсіреді. Мақал ұрпақтың тәрбиесі жеке бастан ғана емес, әулеттің, отбасының рухани деңгейінен басталатынын аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «даңқ» сөзі — тек атақ емес, елге танылған жақсы іс, бедел, абырой. «Ұл өтер», «қыз өтер» деген тіркестер баланың өмірден өз орнын табуын, қоғамға жарамды азамат, ибалы қыз болып қалыптасуын білдіреді. Әке мен ана бейнесі — тәрбиенің екі тірегі. Әке — намыс пен жауапкершіліктің, ана — мейірім мен ұяңдықтың символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бала тәрбиесінде өте өзекті. Мысалы, ата-анасы адал еңбек етіп, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетсе, баласы да сол ортада жақсы мінез қалыптастырады. Мектепте, қоғамда, тіпті әлеуметтік желіде де бала ата-анасының тәрбиесін байқататын болады. Сондықтан бұл сөз ата-ананы өз ісіне жауапты болуға шақырады.
Ana dańqymen qyz óter.