Қарттық туралы 156
Қарттық туралы мақал-мәтелдер — өмір тәжірибесі, даналық пен кәрілік қадірін дәріптейтін нақыл сөздер жиынтығы.
156
Мақал-мәтел
51.1K
Қаралым
327
Орташа
Ең көп оқылған
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Ердің жасы - екі елу.
Негізгі мағынасы Ердің ғұмыры екі елуге, яғни жүз жасқа бөлінеді. Елу жас — өмірдің жартысы ғана, ердің толысқан…
Отыз ұлың болғанша,
Осырақ шалың болсын.
Осырақ шалың болсын.
Негізгі мағынасы Әйелдің аузынан айтылғандай мақал: отыз ұлың болғанша, кәрі, тіпті осырақ болса да, қасыңда өз шалың…
Елуде - ел ағасы.
Негізгі мағынасы «Елуде — ел ағасы» деген мақал адам жасы елуден асқанда ақыл-тәжірибесі толысып, сөзі өтімді, ісі…
Бір аяғы жерде, бір аяғы көрде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жасының ұлғайып, өмірінің соңына жақындағанын білдіреді. Тура мағынасында бір аяғы…
Сұрыптау:
Ағадан - ақыл, атадан - нақыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің ақылы мен өмірлік тәжірибесінің құнды екенін айтады. Тура мағынасында ағадан ақыл…
Адам әуелі бастан қартаяды.
Негізгі мағынасы «Адам әуелі бастан қартаяды» деген мақал адамның шын қартайуы тек жаспен өлшенбейтінін білдіреді…
Адам жас шағында бір бала,
Қартайғанда бір бала.
Қартайғанда бір бала.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің екі кезеңін салыстырады. Жас кезде адам тәжірибесіз, аңғал, көп нәрсені енді…
Адам қырықта - қылау, елуде - елік.
Негізгі мағынасы Мақал адамның жасқа келгенде сыртынан байқалатын өзгерісін айтады. «Қылау» — жұқа ақ қырау; қырық…
Адамның көңілі,
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
Өгіздің тұмсығы қартаймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның көңілі мен қалауы ешқашан толық қартаюды білмейтінін аңғартады. Тура мағынасында…
Күнде бір мақал
«Қарттық туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Адам өзінен кейінгілерді көріп қартаяды.
Негізгі мағынасы Адам өзінің қартайғанын айнадан емес, өзінен кейін туған балалардың, інілердің, немерелердің…
Аз жасаған не білер,
Көп жасаған сол білер.
Көп жасаған сол білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жасы аз, өмір тәжірибесі аз адам көп нәрсені толық біле бермейді, ал жасы…
Аймақ құты - ақсақал,
Ауыл құты - бәйбіше.
Ауыл құты - бәйбіше.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір аймақтың берекесі мен қадірі ақсақалға байланысты, ал ауылдың ырысы…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Ақылды қария - ағып тұрған дария.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақыл-кеңесі мол, өмір көрген қарияның орны ерекше екенін білдіреді. Тура мағынасында қария…
Ақылды қарт айып іздемейді.
Негізгі мағынасы Ақылды қарт адам өзгеден мін іздеп, ұсақ-түйекке ұрыспайды, кісінің кемшілігін бетіне басып, айыптауға…
Алпыс - дер шағы,
Жетпіс - мер шағы,
Сексен - жер шағы
Тоқсан - шер шағы,
Жүз - көр шағы.
Жетпіс - мер шағы,
Сексен - жер шағы
Тоқсан - шер шағы,
Жүз - көр шағы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің кезең-кезеңмен өтетінін, әр жастың өз сыны мен салмағы бар екенін білдіреді…
Алпысқа дейін асыр,
Жетпістен кейін жасыр.
Жетпістен кейін жасыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмір жасына байланысты мінез-құлықты, әсіресе қартайған шақтағы сабыр мен…
Алпысқа келген адамның
Алты түрлі реңі.
Айнымайды жылқының
Торысы мен күреңі.
Алты түрлі реңі.
Айнымайды жылқының
Торысы мен күреңі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жасы ұлғайған сайын түрі де, қалпы да өзгеретінін айтады. Тура мағынасында алпыстан…
Алпысқа келгенде,
Алты ағаң болсын.
Жетпіске келгенде,
Жеті інің болсын.
Алты ағаң болсын.
Жетпіске келгенде,
Жеті інің болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қартайған шақта адамға сүйеніш болатын ең қымбат нәрсе — туыстық байланыс пен айналадағы…
Алтыға дейін бала ерке,
Алпыстан кейін шал ерке.
Алпыстан кейін шал ерке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі екі кезеңнің мінезін байқатады. Бала алты жасқа дейін ерке болады, өйткені…
Алтыдағы бала атқа мінсе,
Алпыстағы ата алдынан шығар.
Алпыстағы ата алдынан шығар.
Негізгі мағынасы Алты жасар бала атқа мініп жол жүріп келсе, алпыстағы қарт оның алдынан шығып қарсы алады. Қазақ…
Алыс жолдың іздерін түйе білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда қалған ізді түйе жақсы таниды, өйткені ол шөл, құм, көш жолын…
Арықты күтсең - тойынар,
Кәріні күтсең - қойылар.
Кәріні күтсең - қойылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малды жақсылап бағып-күтсең, ол семіріп, тойынады; ал кәрі адамға…
Арыстан қартайса, тышқанның інін аңдыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — арыстандай айбатты аң қартайғанда бұрынғы күшінен айырылып, ұсақ нәрсеге…
Асарын асап, жасарын жасаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірдегі өз еншісін алып, міндетін атқарып, жасайтын ісін толық орындап болғанын…
Асырайтын жас болса,
Өлетұғын кәрі жоқ.
Өлетұғын кәрі жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жас адам бар жерде кәріні асырауға мүмкіндік бар, яғни еңбек ете алатын…
Атасы өлсе - асқар тауының құлағаны,
Анасы өлсе - ағар бұлағының суалғаны.
Анасы өлсе - ағар бұлағының суалғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ата-ана қадірінің теңдессіз екенін білдіреді. Әке не ата — үй ішіне тірек, қорған, бағыт…
Ат жақсысы қартады, негізіне тартады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік, мықты, жақсы ат қартайса да, өз табиғатын жоғалтпайды, бұрынғы…
Ат қартайса, есекпен достасады,
Ер қартайса, төсекпен достасады.
Ер қартайса, төсекпен достасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен жылқының қартайғандағы қалпын салыстырып айтады. Тура мағынасы: ат қартайғанда…
Ат қартайса, ұрыншақ болады,
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Ер қартайса, ұмытшақ болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал уақыттың адамға да, жануарға да өз әсерін тигізетінін білдіреді. Ат қартайғанда мінезі…
Ат мініп, атан жетелеп,
Келмейді, сірә, кәрілік.
Күтпейді оны көпшілік,
Сағынып, не тарығып.
Келмейді, сірә, кәрілік.
Күтпейді оны көпшілік,
Сағынып, не тарығып.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кәріліктің аяқ астынан келмейтінін, бірақ оның адамға біртіндеп салмағын түсіретінін…
Әжім - әжемнің әрі,
Демеңіз оны кәрі,
Кәрінің сөзі - дәрі.
Демеңіз оны кәрі,
Кәрінің сөзі - дәрі.
Негізгі мағынасы Әжемнің бетіндегі әжімдер — оның сұлулығы, ажары, оны кәрі деп кемсітпеңіз; қарттың сөзі — дәрі. Мақал…
Әкеңнің қадірін әке болғанда білерсің,
Жастықтың қадірін қартайғанда білерсің,
Жақсының қадірін жамандық көріп білерсің.
Жастықтың қадірін қартайғанда білерсің,
Жақсының қадірін жамандық көріп білерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірдегі ең қымбат нәрселердің бағасын көбіне сол нәрседен айырылғанда не оны бастан…
Баба бүркіт барлап ұшады,
Бала бүркіт парлап ұшады.
Бала бүркіт парлап ұшады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкен мен кішінің, тәжірибелі мен жас буынның мінезін салыстырады. Баба бүркіт — көп көрген…
Бақырауық қоспақтан
Мыңқ етпейтін нар артық.
Тәрбиесіз жастардан
Өнегелі шал артық.
Мыңқ етпейтін нар артық.
Тәрбиесіз жастардан
Өнегелі шал артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда сырттай даурығып, көп сөйлейтін, бірақ істің жөнін білмейтін адамнан гөрі, сабырлы да…
Бас ауырып, балтыр сыздар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның денесі қартайғанда немесе қатты шаршап, көп қиындық көргенде ауыратынын білдіреді…
Басыңды сыйлама, жасыңды сыйла.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өз басын, яғни өз көңілін, қалау-ын бірінші орынға қоя бермей…
Бір аяғы жерде, бір аяғы көрде.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жасының ұлғайып, өмірінің соңына жақындағанын білдіреді. Тура мағынасында бір аяғы…
Бүркіт қартайғанда тышқан аулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға да, аң-құсқа да ортақ өмір заңын меңзейді: жастық шақта күш-қайрат мол болады, ал…
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген ой…
Быламық ішейін деген асым ба еді,
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өзі ұнатпаған, әлсіз, жұғымсыз асты «бұл мен ішетін ас па еді?» деп…
Екі сөйлеген қарияның қадірі кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі рет сөйлеп, бір айтқанынан өзі қайтатын қарияның сөзі өтпей қалады…
Ел құты - қария,
Жер құты - дария.
Жер құты - дария.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің берекесі мен рухани тірегі — қариялар екенін айтады. Қариясы бар елдің сөзі салмақты…
Елуде - ел ағасы.
Негізгі мағынасы «Елуде — ел ағасы» деген мақал адам жасы елуден асқанда ақыл-тәжірибесі толысып, сөзі өтімді, ісі…
«Қарттық туралы» мақал-мәтелдер қазақтың өмірлік тәжірибеден туған даналығын, кәрілік кезеңінің қадір-қасиетін және үлкенге құрмет дәстүрін бейнелейді. Бұл санаттағы нақылдар қарияның ақылы мен көргені — елге бағыт-бағдар, ал жастың міндеті — сыйлау, тыңдау, үлгі алу екенін ұғындырады.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.
Мұнда қарттықтың табиғи заңдылығы, уақыттың бағасы, сабыр мен парасат, ұрпақ сабақтастығы сияқты тақырыптар кең айтылады. Қарт адамды «шаңырақтың тірегі» деп тану, тәжірибені құр сөз емес, өмірден алынған өнеге ретінде қабылдау — осы мақал-мәтелдердің басты өзегі.
Санат мәтіндері тәрбиелік мәнімен де құнды: олар адамды кішіпейілдікке, жамандыққа бармауға, ата-ана мен қарияны қадірлеуге шақырады. Қарттық жайлы мақал-мәтелдер арқылы қазақы дүниетанымдағы даналық, ар-ұят, жауапкершілік ұғымдары айқын көрінеді.