Алтыға дейін бала ерке,
Алпыстан кейін шал ерке.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өміріндегі екі кезеңнің мінезін байқатады. Бала алты жасқа дейін ерке болады, өйткені ол әлі толық тәрбиеге, тәртіпке бой үйретпеген, оған мейірім мен кешірім көбірек қажет. Ал алпысқа келген кісі де еркелеуге бейім, себебі қартайған адамға жұрт жұмсақ сөйлеп, сый-құрмет көрсетіп, көңілін қалдырмауға тырысады. Астарлы мағынасы — жас та, кәрі де қоғамда ерекше аяласуды, түсіністікті қажет етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтыға дейін бала» — балалықтың аңғал, еркін, ерке шағын білдіреді. «Алпыстан кейін шал» — кәрілікке жеткен, өмір көрген, бірақ әлсіреген адам бейнесі. «Ерке» сөзі тура мағынада бұзықтық емес, қайта жұрттың назары мен мейіріміне бөлену, жеңілдік көру дегенді аңғартады. Яғни мақал адам ғұмырының басы мен соңында жұмсақтық пен қамқорлық басым болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал үлкенді де, кішіні де түсініп, орнымен сөйлей білу керегін еске салады. Мысалы, балабақшада тәрбиеші кішкентай баланың қыңырлығына ашуланбай, сабырмен қарайды; ал үйде немерелері атасының айтқанын екі етпей, көңілін табуға тырысады. Осылайша мақал адамға мейірім мен сыйластықтың жасқа байланысты екенін ұқтырады.
Alpystan keıin shal erke.