Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жасында ұрыншақ - қартайғанда сүріншек» деген мақал адамның жас кезіндегі мінезі мен әдеті қартайғанда да өз әсерін тигізетінін білдіреді. Тура мағынада ұрыншақ адам жиі тиігіш, қақтығысқыш келеді, ал сүріншек адам қартайғанда көп сүрініп, әлсіз, епсіз болады. Астарлы мағынасы — жастайынан жөнсіз, асығыс, ұқыпсыз, тентек болып өскен кісі өмірдің соңында да сол мінезінің зардабын көреді. Яғни, адам жас шағында өзін тәрбиелеп, сабырлы, байсалды, ойланып әрекет етсе, қартайғанда да абыройлы, жинақы болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұрыншақ» сөзі тек төбелесқұмарлықты емес, орынсыз қырсықтықты, мінездің шорқақтығын да аңғартады. Ал «сүріншек» — өмір жолында әлсіздікке, епсіздікке, мүдіріп отыруға меңзейді. Яғни бұл екі образ адамның ішкі мінезі мен сыртқы қимылын қатар көрсетіп, жастық пен кәріліктің арасындағы байланысты бейнелейді. Қысқа сөзбен үлкен тәрбие береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жас кезінде тәртіпсіздікке салынған, жауапкершілікті үйренбеген адам кейін жұмыста да, отбасында да жиі қателесуі мүмкін. Сондықтан жастарға «қазірден-ақ мінезіңді түзеп, ұқыпты бол» деген ескерту ретінде айтылады.